Landcruisers 


Terug naar hoofdpagina

 

Controle, onderhoud aan en eventueel vervanging van de aslagers van een vooras met schijfremmen en handbediende 'hubs'.

Stap voor stap bespreek ik hier hoe de vooraslagers te controleren, van nieuw vet te voorzien en zo nodig te vervangen bij mijn Landcruiser uit de 7-serie.

NOOT: Voor zover mij bekend adviseert Toyota om de lagers eens per 50.000km van vers smeervet te voorzien.

Tenminste benodigde gereedschappen:
Wielsleutel
Momentsleutel met bijpassende doppen maat 10, 12, 17 en 54.
Steek/ringsleutels in de maat 10, 12 en 17
Doorslag (brons/koper)
Stevige hamer (vuistje)
(oude) Schroevendraaier
Punttang
Veerunster (2 tot 7 kg bereik)

Hulpmiddelen:
Poetslappen/garagepapier
Een goede kwaliteit lagervet. (1/3 à 1/2 patroon per wiel)
Een beetje 'waterbestendig' vet, vet dat in drijfassen of voor de smering van schroefassen van schepen wordt gebruikt. Het ziet er wat stroperiger uit en doet ook wat stroperiger aan dan 'gewoon' vet.



Onderdelen:
De benodigde onderdelen: 1. Keerring (Altijd vervangen)Toyota partnr.: 90311-62001;
2. Binnenlager Toyota partnr.: 90060-36064(a is binnenring met rollenkooi, b is de buitenring)
bijv: Timken JLM104948, binnendiameter 50,00 mm met buitenschaal JLM104910 buitendiameter 82,00;
3. Buitenlager Toyota partnr.: 90080-36067(a is binnenring met rollenkooi, b is de buitenring)
bijv: Timken LM102949, binnendiameter 45,25 mm met buitenschaal LM 102910 buitendiam 73,48 breedte 15,9 mm

Let op het verschil in grootte van de lagers. Het binnenlager is groter dan het buitenlager. Vervang altijd beide lagers als één van de twee vervangen moet worden.
4. De borgring (let op de nok aan de binnenkant waar de pijl naar wijst);
5. Pakking voor hubhuis - naaf Toyota partnr.: 43422-60060;
6. Pakking voor selectorhouder/hubhuisToyota partnr.: 43531-60010.(niet op foto)

Opmerking:
De lagers voor de achteras zijn volledig identiek. De keerringen verschillen!!
Ook de borging van de stelmoeren voor de lagers in de achteras is anders.
Op de vooras vindt de borging plaats door middel van een borgplaat met lip.
Op de achteras gebeurt dat door een speciale borgring die door middel van een bout wordt vastgezet en is dus herbruikbaar. Voor het aandraaien van de borgring is een speciale tool nodig die eventueel ook vrij eenvoudig zelf is te maken.

De werkzaamheden:

Een paar opmerkingen over veiligheid:
Zorg er voor dat er veilig gewerkt kan worden.
Plaats goede (as-)steunen onder assen en chassis en werk op een stabiele ondergrond. Ik zelf maak er gewoonte van om - als het even kan - de gedemonteerde wielen ook nog eens zodanig onder het voertuig te leggen dat ze als stut-materiaal dienen mocht er onverhoopt toch nog iets mis gaan. Werk je alleen en is er niemand in je directe omgeving en je hebt een mobieltje of een draadloze huistelefoon, zorg dan dat je dat bij je hebt en dat het werkt. In geval van nood kan dat je mogelijk helpen om hulp in te roepen.



En dan de eigenlijke werkzaamheden:

Spuit, als het even kan, een paar dagen van te voren al wat kruipolie op de diverse bouten en moeren, maar bijvoorbeeld ook op de wartels van de remleidingen die los moeten. Baat het niet, het schaadt ook niet, maar als de kruipolie een paar dagen van te voren al in kan werken is de kans om het spul (makkelijker) los te krijgen alleen maar groter.

Begin met het demonteren van het wiel.
Verwijder daarna de remklauwen.
Begin met de remleiding tussen remklauw en het koppelstuk met de remslang te verwijderen. Gebruik daarbij een open ringsleutel zodat de kans op beschadiging van de wartel zo klein mogelijk is. 
De remklauwen zelf zitten met twee 17mm bouten vast. Verwijder de bouten en trek de klauw van de schijf af. Stop iets tussen de remblokken, bijvoorbeeld een stukje hout, zodat die op hun plaats blijven en ook de remzuigers niet uit de behuizing kunnen worden gedrukt doordat iemand per ongeluk op het rempedaal trapt.

De hubs verwijderen.
In de hubs zit het mechanisme dat er voor zorgt dat we de voorwielaandrijving in kunnen schakelen door de aandrijfas van de vooras te koppelen aan de wielen. Dat doe je door de selectorknop naar 'Lock' te verdraaien als je vierwielaandrijving nodig denkt te gaan hebben.
Normaal gesproken staat de selector in de stand 'Free' als je niet in het terrein zit. Het aandrijfmechanisme draait dan niet mee.

De hub zit door middel van 6 moeren op draadeinden bevestigd op de naaf.
Zet de selector in  de stand 'Free' en verwijder de bouten. Trek de hub van de astop.
Het is nu een beetje afhankelijk van het bouwjaar van de as, maar zijn er nu twee mogelijkheden: óf er zit een circlip op de nu zichtbare aandrijfas óf een 12mm bout. Beiden voorkomen dat het huis van de hub van de astomp verwijderd kan worden.
Verwijder dus deze circlip of bout.
Verwijder vervolgens de moeren waarmee het 'hub'-huis op de naaf zit gemonteerd.
De sluitringen onder de moeren kunnen waarschijnlijk ook makkelijk worden verwijderd.
Maar dan komt het. Onder deze sluitringen tref je conische ringen aan. Als je heel, heel, heeeeel veel geluk hebt, dan kun je die met bijv. een punttangetje verwijderen. Maar ik denk, nee, ik weet wel zeker, dat dat niet lukt.

Het losslaan van de conische ringenGebruik daarom een bronzen doorslag en een stevige hamer, liever gezegd, een vuisthamer. Zet de doorslag recht op een van de draadeinden en sla zo hard als je durft. Speel niet voor watje, maar geef een echte mep. Echt, zo hard als je maar durft. Eén mep en dan de volgende.
Behandel zo alle draadeinden en ga door tot de conische ringen losspringen. Het zal heel wat moeite kosten maar uiteindelijk zouden ze moeten loskomen. Ze zullen dan niet helemaal vrij komen, maar tussen de ring en het metaal van de hub zal een klein, vaak nauwelijks zichtbaar, kiertje ontstaan.

TIP: Lukt het echt niet probeer dan het volgende.
Neem een koudbeitel, liefst niet te scherp. Zoek het spleetje op dat in de conische ring zit. (Het is nl een soort ringveer die een niet geheel gesloten 'O' vormt.)
Zet de beitel zo dichtbij als je kunt naast de opening aan de zijkant tegen de ring. Geef nu korte felle tikken en werk zo veel mogelijk rondom tegen de ring. Die wordt beschadigd en je zult dus nieuwe moeten kopen, maar met een beetje geluk komt hij los.

Bij mij zat er één zo vast dat ik uiteindelijk geprobeerd heb het draadeind los te draaien. Dat brak prompt af. Vervolgens heb ik alles uit moeten boren en een nieuw draadeind moeten plaatsen.
Met een beetje pech ben je zo maar een uur verder.

Zijn de conische ringen eenmaal los, dan kan het huis verwijderd worden.

   
De wielnaaf verwijderen.
Hierbij hebben we de 54mm dopsleutel nodig.
De grote 54mm-naafmoer is geborgd door een omgeslagen lipje van een borgring. Tik het lipje terug en draai de moer los. Haal de moer en de eronder zittende borgring weg. Nu is een tweede 54mm-moer zichtbaar. Draai deze ook los en haal hem weg. Wrik een beetje met de naaf en de binnenring van het conische lager wipt naar buiten samen met een onderlegring.
LET OP: Dit is een speciale ring!
In het gat van de ring zit een lip die in de groef in de as valt. Hij moet later ook zo weer gemonteerd worden!
Trek de naaf van de as.
Is dat gebeurd, dan kan de keerring uit de naaf verwijderd worden. Die zal wel beschadigd worden maar doe dat gewoon, het is zonder meer nodig om het lager te kunnen vervangen. Als het goed is heb je al een nieuwe en het is geen duur onderdeel. Je voorkomt dat je de boel nog eens los moet halen omdat dat ding waarschijnlijk gaat lekken na hermontage als je de oude hergebruikt.
Het beste is een speciale trekker, maar met een (oude) schroevendraaier die je onder de lip zet moet het ook lukken. Doe het voorzichtig zodat de zitting waarin de dichtring zit gemonteerd niet beschadigd wordt.
Let goed op hoe die keerring gemonteerd zit. De nieuwe moet later op precies dezelfde manier worden angebracht.


Voorbereidende werkzaamheden voor de hermontage.
Maak het inwendige van de naaf, de lagers met de rollen en de as netjes schoon. Doe dat bijvoorbeeld door het vet zo veel mogelijk met lappen of garagepapier te verwijderen en daarna schoon te spoelen met peut en een kwast. Denk om het brandgevaar.
Blaas eventueel alles met perslucht nog eens na. Maak echter niet de fout om de schoongespoelde lagers met behulp van de perslucht te laten tollen. Dit kan de rollen beschadigen en dan kun je de lagers zeker afschrijven.

Kontroleer de lagers. Bekijk de loopvlakken en de rollen.
Zie je ook maar iets van verkleuringen, slijtagesporen in de vorm van putjes of streepjes, vervang dan het complete lager.
Je kunt orgineel Toyota-lagers gebruiken, maar als je met het orginele lager naar een lager-leverancier (Timken,SKF) gaat kun je daar een lager kopen dat minstens gelijkwaardig is in kwaliteit maar voor een beduidend lagere prijs.
Koop ook meteen een nieuwe keerring.

Het vervangen van de lagerschalen is een beetje tricky.
Het beste is het gebruik van een speciale trekker, maar met behulp van een lange doorslag kunnen de ringen ook vanaf de tegenovergestelde kant naar buiten getikt worden. Doe het met beleid en zorg dat de binnenkant van de naaf niet beschadigd wordt.

Leg de nieuwe ring op de opening van de naaf waar hij moet komen, met de 'dikke' kant tegen de naaf . Tik met een koperen of bronzen hamer lichtjes rondom zodat de ring keurig gelijkmatig en recht naar binnen wordt gewerkt. Als de ring gelijk komt te liggen met de rand, gebruik dan verder een bronzen doorslag om hem zo ver aan te tikken dat hij goed aanligt en dus niet meer verder zakt.

Monteren.
Nu kunnen we de boel weer gaan monteren.

Montagevolgorde van de onderdelen
De naaf moet gevuld worden met vet
Zorg voor een goede kwaliteit lagervet.
Vul de binnenkant van de naaf met lagervet. Smeer er zo veel vet in dat het 'boven' de lagerschalen uitsteekt, maar overdrijf het niet.
Druk ook de rolkooien met de rollen goed vol met vet. Ik doe dat door flink wat vet op mijn handpalm te smeren en het vervolgens met een soort masserende beweging aan de zijkant van de kooi naar binnen te werken totdat het aan de andere kant royaal tussen de rollen te voorschijn komt. Het is een vies karweitje, maar het werkt wel.
Plaats de achterste rollenkooi in de naaf en breng de keerring op de goede manier aan.  ('Gladde' kant naar buiten) Ga hierbij op dezelfde manier te werk als bij het intikken van de lagerschaal.
Smeer wat vet op de lip van de keerring.

De naaf kan nu op de as worden geplaatst nadat eerst de binnenschaal van het achterste lager op de as is gedrukt.
Doe dat met beleid. De keerring moet over een soort verdikking glijden waar hij ook op aansluit. Vandaar de lik vet op de lip. Zorg dat de naaf goed gecentreerd is druk hem dan rustig op zijn plaats.
Breng de binnenkant van het voorste lager met de rollenkooi aan en plaats de onderlegring. Let op dat het lipje van deze ring in de uitsparing in de as valt zodat de ring niet kan verdraaien. Breng meteen de eerste asmoer aan en draai hem handvast.

Lagers afstellen.
De volgende stap is het afstellen van het lager.
Draai de asmoer met behulp van een momentsleutel aan. Stel hiervoor de sleutel in op een waarde van 59 N/m (6,0 kg/m). Draai de naaf een paar slagen rechts- en linksom (2 - 3 keer) en draai de moer dan weer zo ver los dat hij met de hand verdraaid kan worden. Zet hem weer met de momentsleutel vast met de opgegeven waarde.
Draai hem weer los tot hij met de hand te verdraaien is.
Nu weer met de momentsleutel vastzetten, maar nu met een veel lagere waarde: 5.4 N/m (0,55 kg/m)
Dus ongeveer 1/10de van de vorige waarde !! Voor je gevoel zul je nauwelijks kracht zetten.
Is dat gebeurd, zet dan de veerunster op een van de wielbouten en kijk hoe veel kracht er nodig is om de naaf te laten draaien door aan de veerunster te trekken.

Dit moet ergens tussen de 2,8 en de 5,7 kg liggen. Hier is dus een ruime marge.

TIP:
Heb je geen veerunster?
Neem een niet al te grote plastic emmer (ca 5 liter) en hang die met een dun stukje ijzerdraad of beter nog, een touwtje aan een van de wielbouten. Draai de naaf een halve tot een hele slag tegen de normale draairichting in. Het touwtje (ijzerdraadje) wordt als het ware op de wielbouten opgewikkeld. Giet met behulp van een maatbeker 2,5 liter water in het emmertje. De naaf zou nog steeds stil moeten staan of misschien nét moeten gaan bewegen als die 2,5 liter in het emmertje zit. Giet langzaamaan nog max 2,5 liter water in het emmertje. Als de naaf gaat draaien voordat die 2,5 liter er bij is gegoten weet je zeker dat je binnen de tolerantie zit. 

Als dit in orde is kan de tweede moer gemonteerd worden, maar vergeet niet eerst de borgring aan te brengen.
Zet de tweede moer vast met een waarde van 64 N/m (6,5 kg/m). Vergewis je er van dat het lager geen speling vertoont en kontroleer met het unster ander maal de kracht die nodig is om de naaf te laten draaien (2,8 tot max 5,7 kg).
Als dit klopt, dan kan de lip van borgring worden omgezet zodat de moer niet meer kan verdraaien.

Plaats het 'hub'-huis weer op de naaf (denk aan de pakking!), breng de conische ringen en sluitringen weer aan alvorens de moeren te plaatsen. Breng hierbij royaal 'waterbestendig'vet aan om demontage de volgende keer wat makkelijker te maken. Aantrekmoment voor de moeren is 31 N/m (3,1 kg/m).
Breng de circlip of borgbout van de aandrijfas aan en als laatste onderdeel van de naaf wordt de hub met selector gemonteerd. Smeer wat lagervet in en op de spiebanen en vergeet ook hier de pakking niet.
Draai tot slot de boutjes vast met een moment van 10 N/m (1,0 kg/m)

Voordat we het wiel nu weer aanbrengen moeten we eerst de remklauw nog monteren.
Schuif de klauw over de remschijf. Let op dat de remblokken nog netjes op hun plaats zitten (Borghoutje ?).
Breng de 17-mm bouten aan en zet ze vast met een moment van 123 N/m (12,3 kg/m).
Geeft het je een goed gevoel, gebruik dan wat Locktite op de schroefdraad, maar nodig is het niet.
Breng de remleiding weer aan tussen remklauw en koppelpunt.
Ontlucht de remleiding.
Doe dat als volgt. Giet het reservoir van de hoofdremcylinder vol met remvloeistof en zet iemand achter het stuur.
Plaats een doorzichtig slangetje op de ontluchtingsnippel van de remklauw en hang het uiteinde in een potje. Draai de ontluchtingsnippel net los en laat de 'bestuurder' het rempedaal rustig tot op de vloer trappen en vasthouden! Draai de ontluchtingsnippel dicht. Nu het rempedaal loslaten. Nippel los, rempedaal rustig intrappen en vasthouden...nippel vast, rempedaal lossen.
Kontroleer tussendoor het remvloeistofniveau in het reservoir en zorg dat het op peil blijft!!
Ga zo door tot er geen luchtbellen meer te voorschijn komen. Zet dan de nippel vast en kontroleer of het rempedaal niet meer sponzig aanvoelt.
Heb je meerdere wielen gedaan, ontlucht dan uiteraard elk wiel. Ga net zo lang door totdat het pedaal 'hard' aanvoelt.  


Als het wiel weer op zijn plaats zit zijn de werkzaamheden hier klaar.


Tot slot nog een waarschuwing:

Kontroleer de werking van de remmen voordat je de weg op gaat. De remklauw is van zijn plaats geweest en er kan ruimte zitten tussen de remblokken en de remschijf waardoor de rem niet meteen reageert als het  pedaal wordt ingetrapt.
Pomp de rem dus eerst een paar keer voor de weg op te gaan. Wees er zeker van dat alles naar behoren werkt.




Disclaimer:

Dit is een beschrijving van werkzaamheden zoals ik die aan mijn eigen HZJ73 heb uitgevoerd aan de hand van het Toyota werkplaatshandboek. De opgegeven aanhaalkoppels zijn de waarden zoals deze vermeld staan in het werkplaatshandboek. Schrijver aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid in welke vorm dan ook voor werkzaamheden welke aan de hand van dit artikel worden uitgevoerd. Het is slechts bedoeld als aanwijzing en leidraad voor het uitvoeren van de werkzaamheden. De verantwoordelijkheid voor de juistheid van de handelingen ligt volledig bij de persoon die deze uitvoert.

April 2011 (bijgewerkt December 2013). Ron Reijnders.